Kontrollü kaosunuzu sevsinler!
Basketbolda yüksek tempo ve oyuncu özgürlüğü anlayışının giderek ön plana çıkması, oyun düzeni ve taktik disiplin konusundaki tartışmaları da beraberinde getiriyor. Sahada hızın artması her zaman kaliteli basketbol oynandığı anlamına gelmiyor. Peki, “kontrollü kaos” olarak tanımlanan bu anlayışta kontrol gerçekten ne kadar etkili?
Ünal Özüak (Ribaund Dergisi)
“Street ball” kıvamında bir basketbol oynanıyor. Adına “kontrollü kaos” diyorlar. Kaos tamam da kontrolün hangi dakikada sahaya çıktığını gören varsa haber versin. Benim gördüğüm, topun bir uçtan ötekine taşındığı, oyunun aklının ise yolda unutulduğu bir koşuşturma.
Herkes hareketli, herkes meşgul. Oyuncular bir o potaya, bir bu potaya koşuyor. Top el değiştiriyor, hücumlar peş peşe geliyor. Düzen mi? Onu da bir sonraki hücuma bırakalım.
Ben buna “harare gürara” diyorum: Gürültü bol, patırtı bol, basketbol aklı arada bir uğruyor. Tribüne hareket sunuluyor, sahaya telaş. Hızlı oynamakla acele oynamak aynı şey değil. Fakat bu ayrıntıyı hatırlatınca eğlenceyi bozmuş oluyorsunuz. Ne de olsa top gidip geliyor. Daha ne istiyorsunuz?
Oysa basketbolda hız, tek başına bir meziyet değildir. Önemli olan o hızın neye hizmet ettiği, hangi düzen içerisinde kullanıldığı ve oyuncuların doğru kararları ne ölçüde verebildiğidir. Her hücumu birkaç saniyede bitirmek, her zaman iyi hücum etmek anlamına gelmez.
Oyuncuya özgürlük vermek, oyunu kendi hâline bırakmak değildir
İşin bahanesi hazır: Modern basketbol, yüksek tempo, oyuncuya özgürlük…
İyi de hızlı hücumun da bir düzeni var. Alan paylaşımı, doğru pas, doğru karar. Bunlar olmadan yüksek tempo dediğiniz şey, yalnızca daha hızlı hata yapmak anlamına gelir.
Özgürlük, topu eline alanın canının istediğini yapması demek değil. Oyuncunun önüne seçenek koyarsınız, seçimi ona bırakırsınız. İyi bir oyun düzeni, oyuncunun karar verme becerisini sınırlandırmaz; tam tersine doğru kararı verebilmesi için gerekli koşulları hazırlar.
Seçenek yerine temenni sununca ortaya sistem değil, kalabalık çıkıyor. Oyuncuların hareketli olmasıyla takımın organize olması birbirine karıştırılıyor. Sahada herkesin bir şeyler yapıyor görünmesi, yapılan işlerin birbirini tamamladığını göstermiyor.
Bir oyuncu potaya yönelirken diğerinin nereye hareket edeceği, savunmanın nasıl zorlanacağı ve boş alanın nasıl oluşturulacağı belli olmalı. Bunlar rastlantıya bırakıldığında hücum, rakibin savunmasını çözmeye çalışan bir organizasyon olmaktan çıkıp bireysel tercihlere bağımlı hâle geliyor.
Rotasyon yapmak, oyunu yönetmek anlamına gelmez
Kenar yönetiminde göze çarpan müdahale ise rotasyon. Biri çıktı, öteki girdi. Keşke oyun da oyuncularla birlikte değişseydi.
Rotasyon elbette gerekli ama tek başına oyun yönetimi değil. Oyuncuların dinlendirilmesi, farklı beşlerin kullanılması ve maçın fiziksel yükünün paylaşılması basketbolun doğal parçaları. Ancak bütün bunlar sahadaki oyuna yön vermiyorsa yapılan değişikliklerin etkisi de sınırlı kalıyor.
Temponun ne zaman arttırılacağına, ne zaman dizginleneceğine dair bir iz arıyorsunuz. Bulamayınca oyuncu değişikliği, aynı cümleyi başka bir sesle tekrarlamaya benziyor.
Oyun sıkıştığında yalnızca oyuncu değiştirmek yeterli değildir. Bazen hücumun yönünü değiştirmek, bazen topun dolaşımını hızlandırmak, bazen de tam tersine oyunu sakinleştirmek gerekir. Kenar yönetiminin değeri, yalnızca kimin sahada olduğuyla değil, sahadakilerin ne yaptığını nasıl değiştirebildiğiyle ölçülür.
Aynı hatalar farklı oyuncularla tekrarlanıyorsa sorunu yalnızca oyuncuların performansında aramak doğru olmaz. Çünkü bir takımın oyun kimliği, bireysel yeteneklerin toplamından daha fazlasını ifade etmelidir.
Kontrollü kaos mu, süslü bir düzensizlik mi?
Sonra bütün bu görüntüye “kontrollü kaos” etiketi yapıştırılıyor. Güzel ambalaj; içindeki düzensizliği daha pahalı gösteriyor.
Elbette basketbolda zaman zaman doğaçlama gerekir. Beklenmedik hamleler, oyuncuların sezgileri ve anlık kararları rakip savunmanın dengesini bozabilir. Ancak doğaçlamanın da üzerine oturduğu bir oyun bilgisi ve takım disiplini olmalı.
Kontrollü kaos denildiğinde beklenen, rakibin düzenini bozarken kendi düzeninizi koruyabilmenizdir. Yoksa iki takımın da ne yaptığını anlamakta zorlandığı bir koşuşturmayı modern basketbolun gereği olarak sunmak, kavramın içini boşaltmaktan başka bir işe yaramaz.
Ben kaosa itiraz etmiyorum, kontrolün varmış gibi sunulmasına itiraz ediyorum.
Hızlı oynayan bir takım, ne zaman yavaşlayacağını da bilmeli. Oyuncuların özgür olduğu bir sistemde, bu özgürlüğün takımın ortak hedeflerine nasıl hizmet edeceği belirlenmeli. Hücumda hareket kadar düşünceye, savunmada enerji kadar organizasyona ihtiyaç var.
Basketbolu hızlandırmak başka, aklını devreden çıkarmak başka. Bu oyunda ayaklar fazla mesai yaptı; akıl ise mesaiye gelmedi.